Trang chủTin TứcCây Lúa Là Gì ? Tổng Quan Đặc Điểm Của Các Giống...

Cây Lúa Là Gì ? Tổng Quan Đặc Điểm Của Các Giống Lúa

Date:

Được biết đến là lương thực quan trọng cho cuộc sống của mọi người hiện nay, cây lúa với nhiều công dụng cung cấp gạo cho hàng tỷ người trên toàn thế giới. Vậy cây lương thực này có nguồn gốc lịch sử phát triển như thế nào? Cùng tìm hiểu quy trình gieo trồng lúa chuẩn được nhiều bà con áp dụng hiện nay để tăng năng suất lúa gạo, giúp vụ mùa bội thu ở bài viết sau.

Cây lúa là gì ?

Cây lúa là một loại cây gạo (Oryza) thuộc họ Hòa (Poaceae) hoặc còn gọi là họ Lúa (Gramineae). Cây lúa nước (Oryza sativa) và cây lúa mì (Oryza glaberrima) là hai loài cây lúa phổ biến được trồng trên khắp thế giới. Cây lúa nước là cây lúa chính được trồng để sản xuất gạo, một nguồn thực phẩm quan trọng cho con người. Cây lúa có thân mềm, lá dẹp và có bông lúa chứa hạt lúa. Nó thích hợp với khí hậu ẩm ướt và nhiệt đới. Cây lúa đã được trồng và sử dụng trong nông nghiệp từ hàng nghìn năm qua và là một phần quan trọng của nền kinh tế và văn hóa của nhiều quốc gia.

Nguồn Gốc quê hương của cây lúa nước là Đông Nam Á, đặc biệt là các nước như Việt Nam, Thái Lan, Lào, Campuchia, Myanmar và Indonesia. Cây lúa nước thích hợp với khí hậu ẩm ướt và nhiệt đới, và nó là nguồn thực phẩm chính cho hàng triệu người dân trong khu vực này. Lúa nước cũng được trồng ở nhiều nơi khác trên thế giới, nhưng nơi mà nó có sự phát triển phổ biến nhất là ở Đông Nam Á.

Một số thông tin về cây lúa
Một số thông tin về cây lúa

Hiện nay ở những nơi phát sinh cây họ lúa, vẫn còn nhiều lúa dại và có thể dễ dàng tìm được bộ gen của lúa. Tùy vào điều kiện sinh thái và sự can thiệp của con người thông qua quá trình chọn tạo giống mà cây lúa ngày nay có nhiều đặc điểm đa dạng, đáp ứng nhu cầu của người dùng.

Không chỉ có cây lúa ở ngoài đời sống, cây này còn có trong những câu hát, câu thơ, cuốn sách riêng. Đặc biệt ở tác phẩm cây lúa miền Bắc Việt Nam xuất bản năm 1964 tác giả có viết một câu:” Nếu Việt Nam không phải là trung tâm duy nhất xuất hiện cây lúa trồng thì Việt Nam cũng là một trong những trung tâm sớm nhất của ĐNA cho ra đời cây lúa khoa học hay còn gọi là quê hương cây lúa trồng”.

Lịch sử phát triển của cây lúa

Khó có thể đưa ra rõ lịch sử phát triển của cây lúa, có thể xuất hiện từ thời tiền sử, tiền nông nghiệp Hòa bình Việt Nam đã gắn liền với nghề trồng lúa nước. Qua mỗi giai đoạn và thời kỳ phát triển, thứ cây này đã phát triển và thay đổi không ngừng cụ thể như:

  •  Thời kỳ Văn Lang: công cụ trồng lúa từ rìu bằng đá, đồng, lưỡi cày và trâu bò kéo để sản xuất. Thời Văn Lang lúa trồng đã phát triển mạnh mẽ, từ lúa nếp, lúa tẻ ,.. đã hình thành. Bằng những di vật lịch sử còn sót lại để chứng minh về nguồn gốc ra đời nghề trồng nước.
  •  Thời Bắc thuộc: nghề trồng lúa đã xuất hiện và có bước tiến rõ rệt dùng phân để bón cho ruộng lúa.
  •  Thời kỳ độc lập với các vương triều: nghề trồng lúa xuất hiện rộng rãi, mở mang kênh rạch lấy nước tưới tiêu cho lúa. Cải tạo đất để trồng trọt và điều phối đê điều, hạn chế chống lụt, hạn hán.
  • Thời Pháp Thuộc: đã có các công việc nghiên cứu khoa học về lúa, ứng dụng rộng rãi vào trồng lúa, đất đai, sâu bệnh,.. mang đến giá trị cao cho người dân.
  •  Sau cách mạng tháng tám đến nay: Việc áp dụng cải tiến kỹ thuật, mở rộng ruộng đất canh tác và ứng dụng khoa học vào đã cho ra lúa gạo an toàn, bội thu đảm bảo kinh tế cho người dân trồng trọt.

Khi nói về cây lúa, cũng cần quan tâm đến cách bón phân cho lúa để đảm bảo cây phát triển mạnh và đạt năng suất cao. Bạn có thể tìm hiểu thêm về cách bón phân cho lúa để nắm bắt kiến thức về phương pháp và lượng phân cần thiết cho cây lúa. Bằng cách áp dụng đúng cách bón phân, bạn có thể tối ưu hóa sự phát triển của cây lúa và đạt được hiệu suất sản xuất tốt trong quá trình trồng và chăm sóc cây lúa.

Đặc điểm cây lúa

Cây lúa có các đặc điểm sau:

  • Chiều cao: Cây lúa có chiều cao trung bình từ 0,9 đến 1,8 mét, tùy thuộc vào loại cây và điều kiện trồng.
  • Lá: Lá của cây lúa hình dẹp, dài và có đầu nhọn. Chúng có màu xanh và sắp xếp xum xuê thành các cánh, gọi là cánh lá. Cánh lá thường có các rãnh và các cuống ngắn.
  • Thân: Thân của cây lúa mềm và hình trụ, được gọi là bóng lúa. Bóng lúa chịu trách nhiệm mang các bông lúa và hạt lúa.
  • Hệ rễ: Cây lúa có hệ rễ phát triển mạnh, bao gồm các rễ chính và rễ nhánh. Hệ rễ của cây lúa giúp nắm bám vào đất và hấp thụ nước và chất dinh dưỡng.
  • Bông lúa: Cây lúa sinh sản bằng cách tạo ra các bông lúa. Bông lúa thường là những cụm nhỏ chứa các nhánh và hoa. Mỗi bông lúa chứa nhiều hạt lúa.
  • Hạt lúa: Hạt lúa là sản phẩm cuối cùng của cây lúa và là nguồn cung cấp thực phẩm chính cho con người. Hạt lúa có màu trắng hoặc nâu, có hình dạng dẹp và được bao phủ bởi một lớp vỏ cứng.
  • Tuổi thọ: Tuổi thọ của cây lúa thường từ 3 đến 6 tháng, tùy thuộc vào loại cây và điều kiện trồng. Sau khi trưởng thành, cây lúa sẽ chuyển sang giai đoạn sinh sản và tạo ra hạt lúa mới.

Cây lúa là một loại cây quan trọng trong nông nghiệp và cung cấp nguồn thực phẩm chủ yếu cho nhiều quốc gia trên thế giới. Nó cũng có khả năng chịu đựng nhiều điều kiện khí hậu và là một phần không thể thiếu trong đời sống và văn hóa của nhiều dân tộc.

Đặc điểm của nghề trồng lúa

Nghề trồng lúa có những đặc điểm sau:

  • Cần đất và nước: Trồng lúa đòi hỏi một môi trường phù hợp với đất màu mỡ và đủ nước. Đất cần có khả năng thoát nước tốt và chứa đủ chất dinh dưỡng để hỗ trợ sự phát triển của cây lúa.
  • Mùa vụ: Trồng lúa theo mùa vụ, phải tuân thủ thời gian và chu kỳ phát triển của cây. Thường thì cây lúa được trồng trong mùa xuân hoặc mùa hè và thu hoạch trong mùa thu.
  • Gieo và trồng: Quá trình trồng lúa bao gồm các giai đoạn gieo hạt lúa hoặc cấy giống, chăm sóc và tưới nước, bón phân, và phòng chống sâu bệnh. Cần đảm bảo việc trồng cây đều đặn và khoảng cách phù hợp giữa các cây để đạt được hiệu suất tốt.
  • Quản lý nước: Lúa nước yêu cầu nhiều nước trong quá trình sinh trưởng, do đó, việc quản lý nước là rất quan trọng. Người trồng lúa phải điều chỉnh mức nước trong cánh đồng thông qua hệ thống tưới và thoát nước để đảm bảo sự phát triển tốt của cây.
  • Kiểm soát sâu bệnh: Cây lúa có thể bị tấn công bởi sâu bệnh và côn trùng gây hại. Do đó, người trồng lúa cần thực hiện các biện pháp kiểm soát và phòng ngừa bệnh hại bằng cách sử dụng phân bón hợp lý, thuốc trừ sâu và các phương pháp bảo vệ thực vật.
  • Thu hoạch và chế biến: Khi cây lúa chín và đã đạt được trạng thái thu hoạch, người trồng lúa thực hiện quá trình thu hoạch và chế biến. Quá trình này bao gồm cắt bông lúa, tách hạt, sấy khô và lưu trữ để chuẩn bị cho việc tiêu thụ hoặc chế biến thành các sản phẩm liên quan.

Nghề trồng lúa đòi hỏi sự hiểu biết về kỹ thuật trồng trọt, quản lý nguồn nước và kiểm soát sâu bệnh.

Các giống lúa hiện có trên thế giới

Các giống cây lúa ở trên thế giới 
Các giống cây lúa ở trên thế giới

Trải qua nhiều sự tiến hóa, ảnh hưởng của hệ thống chọn tạo giống mà đã có nhiều giống lúa xuất hiện trên thế giới. Từ đó mang đến hệ sinh thái đa dạng, phong phú giúp lúa trồng có hiệu suất cao, khỏe mạnh, ít sâu bệnh và đảm bảo an toàn cho sức khỏe của người tiêu dùng.

  • Phân loại theo hệ thống phân loại học thực vật: Cây lúa được coi như là tất cả các cây cỏ khác trong tự nhiên. Nó được sắp xếp theo hệ thống chung của phân loại thực vật học là ngành Division, lớp classis, bộ ordines, họ familia, chi genus, loài species và biến chủng varieties
  • Phân loại cây theo hệ thống của nhà chọn giống: dựa vào loại hình sinh thái gồm các nhóm Đông Nam Á, nhóm Philippin, nhóm Trung Á, châu Âu, châu Mỹ la tinh,…
  •  Phân loại nguồn gốc hình thành sẽ có nhóm quần thể địa phương chính gốc và quần thể lai theo các phương pháp hiện đại và nhóm đột biến gen, nhóm chế tạo công nghệ sinh học.
  • Phân loại giống lúa theo tính cách đặc trưng: năng suất, nhóm chất lượng cao, tập đoàn giống chống bệnh, giống chống chịu sâu, chịu hạn, chống chịu chua, mặn, phèn,..
  • Phân loại theo môi trường canh tác: Lúa cạn, lúa nước, lúa tưới, lúa nổi,..

Gieo trồng lúa như thế nào?

Thời gian sinh trưởng theo đặc điểm cây lúa là sẽ được tính từ lúc hạt lúa nảy mầm cho đến khi chín vàng hoàn toàn. Thông thường, giống cây này sẽ có thời gian sinh trưởng từ 80-130 ngày tùy theo giống ngắn ngày hay trung, dài ngày. Tất cả quy trình gieo trồng lúa được áp dụng theo giai đoạn sau:

Giai đoạn nảy mầm

Ở giai đoạn ngâm ủ, bạn cần quan trọng về điều tiết quan hệ nước, oxy để khống chế sự phát triển của mầm và rễ, từ đó giúp hạt lúa nảy mầm và phát triển toàn diện.

Giai đoạn mạ

Sẽ được tính từ khi cây lúa bắt đầu nảy mầm cho đến khi có 2-3 lá, lúc này cây sẽ cần nhiều nước và phát triển để chống mẫn cảm với điều kiện ngoại cảnh. Thân lá sẽ phát triển chậm hơn.

Giai đoạn đẻ nhánh

Sau cấy mạ từ 5 -7 ngày cây lương thực này sẽ bắt đầu bén rễ hồi xanh, và chuyển sang bước đẻ nhánh. Nếu không gian có ánh sáng thiếu, trời âm u, nhiệt độ thấp thì thời gian bén rễ xanh sẽ có thể dao động từ 15-20 ngày. Ở thời kỳ này, cây sinh trưởng nhanh, mạnh mẽ về rễ và lá. Khi đó, cây sẽ phát triển mạnh mẽ với tốc độ nhanh và cần nhiều dinh dưỡng, nước, ánh sáng để quang hợp, phát triển. Sau một thời gian số số lá và số bông sẽ xuất hiện, cần bổ sung phân bón để cây có đủ dinh dưỡng, hạn chế sự phá hoại của sâu bệnh.

Giai đoạn cây lúa đứng cái, làm đòng và trổ bông
Giai đoạn cây lúa đứng cái, làm đòng và trổ bông

Giai đoạn đứng cái – làm đòng

Cây lúa sẽ bắt đầu giai đoạn sinh trưởng sinh thực lúc này số hạt trên bông sẽ phát triển mạnh mẽ. Cây bắt đầu thay đổi hình thái bên ngoài với đặc điểm như: So le lá, gút đầu lá, tròn mình và bên trong sẽ hình thành tượng khối sơ khởi.

Giai đoạn trỗ bông và chín

Khi lúa đã ra đòng hoàn toàn thì cây cũng bắt đầu trổ, toàn bộ bông lúa thoát ra khỏi bẹ lá đòng. Bắt đầu những hoa ở đầu bông nở trước, hoa ở gốc bông nở cuối cùng. Trình tự nở hoa có liên quan đến trình tự vào chắc, nên khi vào chắc muộn thì lúa dễ bị lép và khối lượng hạt thấp. Sau một thời gian thì lúa sẽ chín vàng và có thể thu hoạch được.

Khi nói về cây lúa, không thể bỏ qua việc chăm sóc lúa để đảm bảo cây phát triển mạnh và đạt năng suất cao. Bạn có thể tìm hiểu thêm về cách chăm sóc lúa để nắm bắt kiến thức về các biện pháp và phương pháp chăm sóc cây lúa. Điều này bao gồm việc tưới nước, bón phân, kiểm soát côn trùng và bệnh hại, và các hoạt động khác liên quan đến chăm sóc lúa. Bằng cách áp dụng đúng cách chăm sóc, bạn có thể đảm bảo sự phát triển và hiệu suất của cây lúa trong quá trình trồng và chăm sóc.

Tầm quan trọng của cây lúa về mảng lương thực

Lúa được biết đến là một trong những nguồn lương thực chủ yếu của nước ta hiện nay. Chúng được dùng để chế tạo thành nhiều loại bánh như bánh đúc, bánh đa, bánh tẻ hay lúa non còn được dùng để làm cốm ăn.

Ngoài ra hạt lúa sẽ được xay tách ra làm 2 loại là gạo và trấu. Trong đó, gạo dùng để ăn còn trấu dùng để làm phân bón cho cây cối, cây trồng và nguyên liệu đốt, làm ổ cho gà, vịt nằm mùa lạnh. Còn thân lúa được dùng làm rơm rạ khô có thể làm nguyên liệu đốt, làm thức ăn cho gia súc, chỗ nằm cho vật nuôi khi trời lạnh.

Theo như số liệu thống kê, hiện nay lúa gạo đang là cây trồng thứ 2 có diện lớn chỉ sau lúa mì. Với sản lượng lúa toàn cầu đạt từ 155 triệu ha ở năm 1999. Với khoảng 85% tổng lượng lúa gạo được cung cấp cho con người. Đặc biệt ở châu Á, số lượng gạo cung cấp 23% năng lượng bình quân trên toàn thế giới và 15% protein binh quân. Gạo thường được ăn mỗi ngày ở châu Á, có thể 2-3 lần/ ngày. Trong khi đó, số gạo tiêu thụ trung bình ở châu Âu, châu Mỹ cũng khá cao. Do đó, có thể thấy được tầm quan trọng của cây lúa trong đời sống hiện nay ở trên tòan thế giới.

Trên đây là những chia sẻ cụ thể về sinh trưởng, nguồn gốc và đặc điểm cây lúa Phân loại và vai trò của cây trong mảng lương thực hiện nay, hy vọng sẽ mang đến cho bạn các kiến thức bổ ích và cần thiết về cây lương thực này. Nếu bạn cần tư vấn hay tham khảo các thông tin hãy truy cập Giacaphehomnay để cập nhật thông tin mới nhất cho mình.

Biên Tập: https://giacaphehomnay.vn/

Trần Viết Mạnh
Trần Viết Mạnhhttps://giacaphehomnay.vn/author/giacaphehomnay/
Xuất thân là một người con tây nguyên, sáng lập giacaphehomnay.vn mong muốn đem đến cho bà con nông dân những nội dung về nông nghiệp chất lượng nhất

Bài Viết Mới Nhất